Je kunt je nog zo goed hebben ingelezen, op het moment dat je weeën hebt wil je vooral rust, duidelijke woorden en mensen om je heen die snappen wat jij nodig hebt. Een geboorteplan helpt juist daar: niet door alles vast te leggen, maar door misverstanden voor te zijn.
Geboorteplan in het kort: waarom het helpt
Een geboorteplan is een korte samenvatting van jouw voorkeuren. Het gaat vaak om dingen die klein lijken, maar veel doen wanneer je zelf weinig ruimte hebt om te praten. Denk aan hoe je aangesproken wilt worden, hoeveel uitleg je wilt, of aanraking je helpt of juist niet, en wie de vragen opvangt als jij in je bubbel zit.
Wat er in de praktijk vaak misgaat zonder plan is niet “medisch”, maar menselijk. Iemand vraagt steeds of het gaat terwijl jij net een wee opvangt. Je partner blijft enthousiast aanmoedigen terwijl jij stilte nodig hebt. Of er komen meerdere mensen in de kamer en je merkt dat je ineens niet meer kunt ontspannen. Met één zin op papier kun je dit vaak voorkomen.
Een geboorteplan is ook handig als er een overdracht is. Als jij thuis start en later op een andere plek binnenkomt, moet je vaak opnieuw vertellen wie je bent en wat je prettig vindt. Een korte één-pager scheelt dan veel herhaling. Je zorgverlener leest het, je partner herhaalt het, en jij hoeft niet te “uitleggen” terwijl je al volop bezig bent.
Wanneer begin je met een geboorteplan?
De meeste vrouwen beginnen in het derde trimester, vaak ergens tussen week 30 en 36. Dan is het dichtbij genoeg om keuzes te maken, en je hebt nog tijd om vragen te stellen. Als je eerder bevallen bent, kun je soms sneller en eenvoudiger starten, omdat je al weet wat je wel en niet helpt.
Een werkbare aanpak is in twee stappen. Eerst schrijf je alles op wat in je opkomt, ook twijfels. Dat is jouw denkversie. Daarna maak je een korte versie die anderen kunnen lezen. Die korte versie neem je mee in je tas en deel je met je partner.
Plan ook één moment om je geboorteplan te bespreken met je verloskundige of gynaecoloog. Niet als “presentatie”, maar als check. Past dit bij jouw plek en afspraken. Is er iets dat je anders moet opschrijven om het haalbaar te maken. En waar komt het plan te liggen zodat het terug te vinden is wanneer je binnenkomt.
Wat zet je erin? De onderdelen die echt verschil maken
Als je één ding meeneemt, laat het dan dit zijn: schrijf wat jou helpt in communicatie en rust. Dat zijn vaak de punten waar je achteraf het meest blij mee bent, omdat het je energie spaart.
Er zijn een paar onderwerpen die bijna altijd waardevol zijn om te benoemen. Communicatie is er één. Wil je korte instructies, of wil je juist uitleg in eenvoudige taal. Wil je dat vragen in de pauzes worden gesteld, of maakt dat je niet uit. Het tweede onderwerp is prikkels. Licht, geluid, mensen die in en uit lopen, telefoon, muziek. Het derde onderwerp is ondersteuning. Wel of geen aanraking, en wat je partner praktisch moet doen.
Een concrete manier om te testen of iets in je geboorteplan hoort is deze vraag: als dit vergeten wordt, levert het mij onrust op. Zo ja, dan zet je het erin. Zo niet, dan hoeft het niet op de één-pager.
En houd het persoonlijk. Niet “ik wil respect”, maar “zeg eerst wat je gaat doen en wacht op mijn ja”. Niet “ik wil rust”, maar “geen vragen tijdens een wee, alleen korte zinnen”.
Pijnstilling en coping: jouw opties en grenzen
Dit onderdeel hoeft niet te bestaan uit een lange opsomming van mogelijkheden. Het gaat vooral om hoe jij keuzes wilt maken en hoe je begeleid wilt worden als het zwaar wordt.
Veel vrouwen vinden het prettig om een volgorde op te schrijven. Bijvoorbeeld dat je eerst warmte en bewegen wilt proberen, en dat je pas later wilt praten over andere opties als je merkt dat je leeg raakt. Als je dat opschrijft, hoeft niemand te raden of jij nog “even door wilt” of juist toe bent aan overleg.
Coping gaat ook over wat je wél en niet wilt horen. Sommige vrouwen worden rustig van tellen en aanmoedigen. Andere vrouwen raken juist geïrriteerd als iemand blijft praten. Dat verschil is groot, en het is fijn als je partner en zorgverlener dat vooraf weten.
Voorbeeldzinnen die vaak duidelijk werken:
- “Tijdens weeën wil ik geen vragen. Vraag dingen liever in de pauze.”
- “Leg keuzes in korte zinnen uit. Eén optie per keer.”
- “Als ik zeg dat ik op ben, wil ik dat we de mogelijkheden rustig doornemen.”
Je kunt ook een stopzin afspreken, voor als je even geen prikkels meer kunt hebben. Iets als: “Even pauze, ik wil eerst ademhalen.” Je partner kan die zin ook gebruiken wanneer jij stil wordt.
Jouw wensen tijdens de bevalling: sfeer, houding en beweging
Veel wensen gaan over de omgeving en hoe vrij je je voelt. Dat is logisch. Als je je bekeken of opgejaagd voelt, wordt ontspannen lastiger. Als je juist privacy en rust hebt, kun je beter in je ritme blijven.
Maak dit concreet door het te vertalen naar gedrag. Bijvoorbeeld dat je gedimd licht wilt, dat je liever geen small talk hebt, en dat je het prettig vindt als er niet steeds nieuwe mensen binnenlopen. Als je muziek wilt, zet dat erbij. Als je juist stilte wilt, zet dat er ook bij.
Beweging en houding kun je ook simpel opschrijven. De kern is vaak dat je wilt kunnen wisselen van houding en dat je graag warmte wilt gebruiken, bijvoorbeeld via douche. Als je liever niet op je rug ligt, kun je dat noemen als voorkeur. Daarmee geef je richting, zonder dat je een vast scenario hoeft te beschrijven.
Een klein maar nuttig detail is hoe je onderzoek wilt laten verlopen. Sommige vrouwen willen dat er eerst verteld wordt wat er gebeurt, en dat er even gewacht wordt tot na een wee. Dat soort zinnen kan veel spanning schelen.
Samen bevallen: rol van partner of begeleider
Een partner wil meestal helpen. Alleen is “helpen” voor iedereen iets anders. De één wil praten en aanmoedigen, de ander wil juist een hand in je rug leggen en verder stil zijn. En soms wil je per fase iets anders.
Maak daarom de rol zo praktisch mogelijk. Denk aan wie jouw aanspreekpunt is, wie met familie communiceert, wie water regelt, en wie de rust bewaakt. Veel vrouwen vinden het fijn als de partner de buitenwereld op afstand houdt, zodat jij niet bezig hoeft te zijn met appjes, foto’s of updates.
Je kunt ook opschrijven wat je partner vooral níet moet doen. Bijvoorbeeld grapjes maken als jij gefocust bent, of vragen stellen tijdens een wee. Dat is niet streng, dat is duidelijkheid.
Een concrete afspraak die vaak goed werkt: als jij stil wordt, praat je partner met de zorgverlener. Jij krijgt daarna de kern in één zin. Dat houdt jou in je ritme en voorkomt dat je tien vragen tegelijk krijgt.
Als het anders loopt: scenario’s die je kort kunt meenemen
Scenario’s hoeven niet lang te zijn. Je hebt vooral baat bij een paar zinnen die ook in een andere situatie overeind blijven. Meestal gaat het dan om informatie, toestemming, nabijheid en rust.
Als er bijvoorbeeld een inleiding of extra controles nodig zijn, kun je opschrijven hoe je informatie wilt ontvangen. Kort, stap voor stap, en bij voorkeur in de pauzes. Je kunt ook benoemen dat je wilt dat toestemming gevraagd wordt wanneer jij kunt luisteren, niet wanneer je een wee aan het opvangen bent.
Als er snel gehandeld moet worden, helpt het om één simpele wens op te schrijven: dat iemand je in één zin vertelt wat het doel is, en dat je partner bij je blijft als dat kan. Dat is concreet en haalbaar, en het voorkomt dat jij achteraf denkt dat alles “over je heen” ging.
Voorbeeldzinnen die je kunt gebruiken:
- “Vertel kort wat de volgende stap is en waarom.”
- “Vraag toestemming in de pauze, niet tijdens een wee.”
- “Als ik stil ben, overleg met mijn partner en geef mij alleen de kern.”
Na de geboorte: eerste uur, placenta en controles
Na de geboorte kan het ineens druk zijn. Baby, emoties, controles, mogelijk hechtingen, mensen die praten of vragen stellen. Veel vrouwen willen in dat eerste uur vooral rust en contact met hun baby. Als dat voor jou ook zo is, schrijf het op.
Je kunt benoemen dat je huid-op-huid wilt zodra het mogelijk is, dat je graag een rustige kamer wilt, en dat je liever niet meteen bezoek of telefoons in je gezicht hebt. Je kunt ook aangeven hoe je om wilt gaan met foto’s en wie dat eventueel mag doen.
Rond controles en eventuele hechtingen kun je vooral wensen over communicatie opschrijven. Bijvoorbeeld dat je kort wilt weten wat er gebeurt, en dat je partner bij je blijft. Ook voeding kun je benoemen zonder dat je al zeker hoeft te zijn. Je kunt schrijven dat je graag rustig wilt proberen aan te leggen, of dat je flesvoeding wilt, of dat je daar begeleiding bij wilt.
Een heel praktisch punt dat veel vrouwen pas achteraf noemen is het eerste toiletmoment. Als je je kwetsbaar voelt, is het fijn om privacy te hebben en niet direct bezoek. Zet gerust in je geboorteplan dat je eerst rust wilt en dat je partner de deur bewaakt.
Praktisch: zo houd je je geboorteplan kort en bruikbaar
Hoe korter je het maakt, hoe groter de kans dat het gelezen wordt. Richt je op één pagina voor zorgverleners. Zet je naam, uitgerekende datum, bevalplek en bijzonderheden bovenaan. Daarna werk je met korte zinnen onder duidelijke kopjes.
Drie dingen maken een geboorteplan vaak onbruikbaar. Het is te lang, het is te vaag, of er staan geen prioriteiten in. Te lang betekent dat niemand het leest wanneer het druk wordt. Te vaag betekent dat je alsnog moet uitleggen wat je bedoelt. En zonder prioriteiten weet niemand wat echt belangrijk is voor jou.
Maak je overleg met je zorgverlener concreet met drie vragen:
- Wat van mijn wensen is op deze plek goed te doen.
- Welke zin in mijn geboorteplan is voor jullie het meest nuttig.
- Waar wordt mijn geboorteplan bewaard zodat het bij binnenkomst gevonden wordt.
Als je partner ook mee luistert bij dit gesprek, is dat vaak genoeg. Daarna hoeft niemand het nog groot te maken. Eén pagina, klaar.
Voorbeeld van een geboorteplan
Gegevens
- Naam:
- Uitgerekende datum:
- Bevalplek:
- Partner/begeleider:
- Bijzonderheden/afspraken:
Communicatie
- Tijdens weeën geen vragen; vragen alleen in de pauze.
- Leg handelingen eerst kort uit en vraag daarna toestemming.
- Eén keuze tegelijk uitleggen, in eenvoudige taal.
- Als ik stil ben, overleg met mijn partner en geef mij de kern.
Prikkels en rust
- Gedimd licht.
- Zo min mogelijk mensen in en uit.
- Weinig praten om mij heen.
- Telefoon en updates via mijn partner.
Aanraking en steun
- Aanraking alleen als ik het vraag.
- Onderrugdruk/massage is fijn.
- Geen aanraking tijdens een wee.
- Mijn partner blijft dicht bij mij.
Comfort, houding en bewegen
- Ik wil kunnen wisselen van houding.
- Ik wil graag warmte gebruiken (douche, kruik, warmtekussen).
- Liever niet op mijn rug, tenzij het nodig is.
- Onderzoek rustig en bij voorkeur in de pauze.
Pijn en coping
- Eerst warmte en bewegen proberen.
- Als ik aangeef dat ik op ben, wil ik opties bespreken.
- Als ik onrustig word, wil ik één duidelijke opdracht.
- Ik wil liever aanmoediging / liever stilte (kies één).
Partnerrol
- Water en eten/drinken regelen.
- Rust bewaken en de buitenwereld op afstand houden.
- Met zorgverleners praten als ik in focus ben.
- Familie/updates alleen als ik het aangeef.
Als het anders loopt
- Stap voor stap uitleg in korte zinnen.
- Toestemming vragen in de pauze.
- Partner bij mij houden als dat kan.
- Na de geboorte eerst rust in de kamer.
Na de geboorte
- Huid-op-huid zodra het mogelijk is.
- Controles zo veel mogelijk bij ons.
- Voeding: borstvoeding / fles / nog kiezen, wil begeleiding.
- Bezoek pas als ik het aangeef.
- Foto’s alleen als ik het wil.
