Oorzaken verminderde vruchtbaarheid: dit kan meespelen
Door
Momble Redactie
Voor het laatst gecontroleerd op
06 Jun 2026
Gebaseerd op betrouwbare bronnen
Als zwanger worden langer duurt dan je had gehoopt, wil je vaak weten waar het aan kan liggen. Dat is begrijpelijk. Verminderde vruchtbaarheid kan verschillende oorzaken hebben: bij de vrouw, bij de man, bij allebei of soms zonder duidelijke verklaring. Dit artikel geeft een rustig overzicht van factoren die kunnen meespelen, zonder dat je hier zelf een diagnose uit hoeft te halen.
Dit artikel gaat over een medisch onderwerp en is samengesteld op basis van betrouwbare medische bronnen. Het is niet medisch beoordeeld door een arts of zorgprofessional en vervangt geen persoonlijk medisch advies.
Wat bedoelen we met verminderde vruchtbaarheid?
Verminderde vruchtbaarheid betekent meestal dat zwanger worden minder snel lukt dan verwacht. Dat betekent niet meteen dat zwanger worden onmogelijk is. Veel stellen hebben tijd nodig, ook als er geen duidelijke medische oorzaak wordt gevonden.
In medische richtlijnen wordt vaak gekeken naar de duur van de kinderwens. Als zwangerschap langer dan 12 maanden uitblijft bij regelmatige, onbeschermde seks gericht op zwangerschap, kan verder onderzoek zinvol zijn. Soms is eerder overleg verstandig, bijvoorbeeld bij een sterk onregelmatige cyclus, bekende aandoeningen, eerdere buikoperaties, ernstige menstruatieklachten of zorgen over medicatie of spermakwaliteit.
Vruchtbaarheid is een gezamenlijke puzzel
Bij vruchtbaarheid spelen meerdere stappen mee. Er moet een eisprong zijn, zaadcellen moeten de eicel kunnen bereiken, de eileiders moeten doorgankelijk zijn en een bevruchte eicel moet zich kunnen innestelen in de baarmoeder. Als één van die stappen minder gunstig verloopt, kan zwanger worden langer duren.
Belangrijk: het ligt niet automatisch “aan de vrouw”. Bij vruchtbaarheidsonderzoek wordt daarom meestal naar beide partners gekeken. Een artikel over spermaonderzoek kan helpen om de mannelijke kant van vruchtbaarheid beter te begrijpen.
Mogelijke categorieën die artsen kunnen bekijken zijn:
eisprong, cyclus en hormonen
eileiders, baarmoeder en eerdere infecties of operaties
endometriose, PCOS of andere aandoeningen
zaadkwaliteit
leeftijd
leefstijl, gewicht, roken, alcohol of drugs
medicatie, behandelingen of chronische aandoeningen
blootstelling aan schadelijke stoffen of belastende werkomstandigheden
problemen met vrijen of pijn bij seks
onverklaarde verminderde vruchtbaarheid
Oorzaken bij vrouwen: eisprong, cyclus en hormonen
Een zwangerschap kan alleen ontstaan als er een eisprong is. Als de eisprong onregelmatig plaatsvindt of uitblijft, kan het moeilijker zijn om zwanger te worden. Je merkt dat niet altijd duidelijk. Soms is de cyclus zichtbaar onregelmatig, maar soms lijkt je menstruatiepatroon redelijk normaal terwijl de timing van de eisprong toch wisselt.
Signalen die aanleiding kunnen zijn om dit te bespreken:
je menstruatie blijft maanden weg
je cycli zijn steeds erg lang of wisselen sterk
je weet niet goed of je een eisprong hebt
je hebt een bekende aandoening die de cyclus kan beïnvloeden
je hebt klachten die passen bij hormonale ontregeling, zonder dat dit meteen iets bewijst
PCOS kan bijvoorbeeld invloed hebben op de eisprong en daardoor op zwanger worden. Dat betekent niet dat iemand met PCOS niet zwanger kan worden, maar soms is begeleiding nodig. Lees meer in het artikel over PCOS en vruchtbaarheid.
Ook schildklierproblemen kunnen meespelen. Bij een te langzaam werkende schildklier kan de eisprong minder regelmatig zijn. Gebruik je schildkliermedicatie of heb je een bekende schildklieraandoening, dan is overleg met de huisarts belangrijk als je zwanger wilt worden.
Oorzaken bij vrouwen: eileiders, baarmoeder en voorgeschiedenis
Voor bevruchting moeten zaadcellen de eicel kunnen bereiken. Daarvoor moeten de eileiders goed doorgankelijk zijn. Eileiders kunnen beschadigd of afgesloten raken door bijvoorbeeld een eerdere operatie, endometriose of een ontsteking. Soms kan een doorgemaakte soa, zoals chlamydia, een rol spelen zonder dat je duidelijke klachten hebt gehad.
Ook factoren rond de baarmoeder kunnen worden meegenomen in onderzoek. Denk aan afwijkingen in de vorm van de baarmoeder, myomen of andere bevindingen die een arts via onderzoek kan beoordelen. Je kunt dit meestal niet betrouwbaar zelf herkennen aan klachten.
Heb je eerder een buikoperatie gehad, een bekkenontsteking, een soa of langdurige pijnklachten rond je menstruatie? Dan is het verstandig om dit te noemen bij de huisarts, ook als je niet zeker weet of het met je kinderwens te maken heeft.
Endometriose en vruchtbaarheid
Endometriose kan bij sommige vrouwen de kans op zwangerschap kleiner maken. Dat hangt onder andere af van de ernst en de plek van de endometriose. Endometriose kan bijvoorbeeld invloed hebben op de eierstokken, eileiders of de omgeving in de buik. Soms spelen ook pijnklachten of pijn bij seks mee, waardoor vrijen rond de vruchtbare periode lastiger wordt.
Endometriose is niet altijd makkelijk te herkennen. Sommige vrouwen hebben duidelijke menstruatiepijn of pijn bij seks, anderen hebben weinig klachten. Daarom is het belangrijk om klachten niet als diagnose te zien, maar wel als reden om het gesprek met de huisarts aan te gaan. Meer uitleg staat in het artikel over endometriose en vruchtbaarheid.
Oorzaken bij mannen: zaadkwaliteit
Bij mannen kunnen verschillen in zaadkwaliteit meespelen. Meestal geeft dat geen klachten. Daarom kan een spermaonderzoek een logische stap zijn als zwanger worden langer duurt.
Bij zaadkwaliteit wordt onder andere gekeken naar:
het aantal zaadcellen
de beweeglijkheid van zaadcellen
de vorm van zaadcellen
soms ook volume en andere kenmerken
Een afwijkende uitslag betekent niet automatisch dat zwangerschap niet mogelijk is. Spermakwaliteit kan schommelen. Daarom kan een arts adviseren om een test te herhalen of de uitslag in context te bekijken.
Factoren die bij de man kunnen worden nagevraagd zijn bijvoorbeeld een koortsende ziekte in de afgelopen weken, roken, alcohol- of drugsgebruik, eerdere soa’s, operaties of trauma in de genitale regio, bepaalde medicijnen, anabole steroïden, chemotherapie, bestraling of blootstelling aan schadelijke stoffen.
Leeftijd en vruchtbaarheid
Leeftijd is een belangrijke factor, vooral bij vrouwen. De kans op zwangerschap verandert gemiddeld met de jaren. Dat betekent niet dat leeftijd alles bepaalt, maar het kan wel invloed hebben op hoe lang afwachten verstandig is en wanneer onderzoek of verwijzing wordt besproken.
Bij vruchtbaarheidsonderzoek wordt leeftijd meestal gecombineerd met andere informatie, zoals cycluspatroon, duur van de kinderwens, eerdere zwangerschappen, uitslagen van onderzoek en spermakwaliteit. Wil je dit onderwerp rustiger bekijken, lees dan verder over leeftijd en vruchtbaarheid.
Leefstijl, gewicht en middelengebruik
Leefstijl is geen simpele oorzaak-gevolgknop. Je kunt gezond leven en toch moeite hebben met zwanger worden. Andersom kan het aanpassen van leefstijl soms wel helpen om de omstandigheden voor een zwangerschap gunstiger te maken.
Factoren die in betrouwbare bronnen terugkomen:
roken kan de vruchtbaarheid nadelig beïnvloeden
meeroken kan ook ongunstig zijn
alcohol kan bij mannen en vrouwen invloed hebben op vruchtbaarheid
drugsgebruik wordt afgeraden bij een kinderwens
sterk overgewicht of ondergewicht kan invloed hebben op cyclus en eisprong
voldoende beweging, rust en slaap kunnen onderdeel zijn van een gezonde voorbereiding
chemische stoffen, nachtdiensten of belastende werkomstandigheden kunnen reden zijn om werk en kinderwens te bespreken met werkgever of bedrijfsarts
Wil je praktische stappen zonder alles perfect te willen doen? Lees dan het artikel over leefstijl bij kinderwens.
Medicatie en medische behandelingen
Sommige medicijnen of behandelingen kunnen invloed hebben op vruchtbaarheid of belangrijk zijn bij een kinderwens. Denk bijvoorbeeld aan bepaalde geneesmiddelen, chemotherapie, radiotherapie of medicatie die invloed kan hebben op hormonen of zaadkwaliteit.
Stop nooit zelf met medicatie omdat je zwanger wilt worden. Dat kan juist risico’s geven. Bespreek je kinderwens met je huisarts, apotheker of specialist. Zij kunnen beoordelen wat veilig en passend is in jouw situatie.
Ook als de man medicatie gebruikt, kan het zinvol zijn om dit te noemen. De invloed van medicatie verschilt per middel en per situatie.
Problemen met vrijen of pijn bij seks
Vruchtbaarheid gaat niet alleen over hormonen en uitslagen. Soms lukt regelmatig vrijen niet goed, bijvoorbeeld door pijn, vaginisme, erectieproblemen, ejaculatieproblemen, weinig zin of spanning rond “moeten presteren” in de vruchtbare dagen.
Dat kan praktisch invloed hebben op de kans om zwanger te worden, zonder dat er meteen iets mis hoeft te zijn met eicellen of zaadcellen. Bespreek dit met de huisarts als het speelt. Het is een gewone medische reden om hulp te vragen.
Als er geen duidelijke oorzaak wordt gevonden
Soms komt er uit de eerste onderzoeken geen duidelijke verklaring. Dat kan frustrerend zijn, want veel stellen hopen juist op een concreet antwoord. “Onverklaard” betekent meestal niet dat het verzonnen is of dat je klachten niet serieus zijn. Het betekent dat de standaardonderzoeken geen duidelijke oorzaak laten zien.
In zo’n situatie kan de arts samen met jullie kijken naar de kans op spontane zwangerschap, leeftijd, duur van de kinderwens en mogelijke vervolgstappen. Soms past afwachten nog bij de situatie. Soms is verwijzing of behandeling logischer.
Wat kun je zelf opmerken en wat niet?
Je kunt sommige patronen zelf bijhouden, maar veel oorzaken van verminderde vruchtbaarheid zijn niet betrouwbaar aan jezelf te voelen.
Wat je zelf kunt noteren:
hoe lang jullie proberen zwanger te worden
je cycluslengte van de afgelopen maanden
uitblijvende of erg wisselende menstruaties
pijn rond menstruatie of pijn bij seks
eerdere operaties, soa’s of ontstekingen
medicatiegebruik van jou en je partner
roken, alcohol, drugs of anabole middelen
werk met chemische stoffen, hitte of nachtdiensten
of vrijen rond de vruchtbare periode haalbaar is
Wat meestal alleen via onderzoek duidelijk wordt:
of er aanwijzingen zijn voor ovulatiestoornissen
of eileiders mogelijk minder goed doorgankelijk zijn
hoe de spermakwaliteit op dat moment is
of er aanwijzingen zijn voor bepaalde aandoeningen
hoe uitslagen samenhangen met leeftijd, voorgeschiedenis en duur van proberen
Neem contact op met je huisarts als je vragen of zorgen hebt over zwanger worden, zeker in deze situaties:
jullie proberen al 12 maanden zwanger te worden met regelmatige, onbeschermde seks
je menstruatie blijft maanden weg
je cyclus is sterk onregelmatig
je hebt bekende PCOS, endometriose, schildklierproblemen of een andere aandoening die relevant kan zijn
je hebt hevige menstruatiepijn, pijn bij seks of klachten die je dagelijks functioneren beïnvloeden
je hebt eerder een bekkeninfectie, soa of buikoperatie gehad
er zijn zorgen over spermakwaliteit, eerdere operaties of klachten bij de man
jij of je partner gebruikt medicatie en twijfelt of dit invloed heeft
er is blootstelling aan schadelijke stoffen, pesticiden, lood, hitte of zware werkomstandigheden
leeftijd speelt mee en je wilt niet te lang afwachten
je twijfelt, merkt dat klachten verergeren of je maakt je zorgen
Bij plotselinge, hevige klachten, veel bloedverlies, flauwvallen of ernstige buikpijn is het verstandig om direct medische hulp te zoeken via de huisarts of huisartsenpost.
Wat kun je verwachten bij de huisarts?
Een eerste gesprek gaat meestal over jullie situatie als geheel: hoe lang jullie proberen, hoe vaak jullie vrijen, hoe je cyclus verloopt, of er pijnklachten zijn, welke medicatie jullie gebruiken en of er eerdere aandoeningen, operaties of infecties zijn geweest.
Afhankelijk van het verhaal kan de huisarts onderzoek inzetten of verwijzen. Vaak wordt niet alleen naar de vrouw gekeken, maar ook naar de mannelijke factor. Het doel is niet om schuld aan te wijzen, maar om richting te krijgen: is afwachten nog passend, is basisonderzoek zinvol of is specialistische hulp nodig?
Lees voor bredere voorbereiding ook het artikel over zwanger worden.
Veelgestelde vragen
Ligt verminderde vruchtbaarheid meestal aan de vrouw?
Kun je zelf weten wat de oorzaak is?
Betekent een afwijkend spermaonderzoek dat zwanger worden niet meer lukt?
Dit artikel is geschreven door de redactie van Momble en bedoeld als algemene, begrijpelijke informatie. We baseren onze artikelen op betrouwbare bronnen, maar geven geen persoonlijk medisch advies.
Bronnen
Voor dit artikel hebben we waar mogelijk richtlijnen, overheidsinformatie en wetenschappelijke publicaties gebruikt:
oorzaken-verminderde-vruchtbaarheid-dit-kan-meespelenOorzaken verminderde vruchtbaarheid: dit kan meespelenLees welke oorzaken kunnen meespelen bij verminderde vruchtbaarheid, bij vrouwen en mannen, en wanneer je het beste contact opneemt met de huisarts.https://cdn.prod.website-files.com/688a3ecb7b181c4af3816e53/6975f626db0a086874a103ca_Oorzaken%20verminderde%20vruchtbaarheid%20dit%20kan%20meespelen.webpKoppel op de bank: vrouw houdt een zwangerschapstest vast terwijl ze met partner praat over vruchtbaarheid.January 25, 2026June 6, 2026Vruchtbaarheid: uitleg, invloed en hulp bij kinderwensvruchtbaarheid-uitleg-invloed-en-hulp-bij-kinderwensKinderwensMomble Redactiemomble-redactiehttps://cdn.prod.website-files.com/688a3ecb7b181c4af3816e53/695a741e5155908e8c59ded9_app%20asset.pngLigt verminderde vruchtbaarheid meestal aan de vrouw?Nee. De oorzaak kan bij de vrouw liggen, bij de man, bij allebei of onduidelijk blijven. Daarom wordt bij vruchtbaarheidsonderzoek meestal naar beide partners gekeken.Kun je zelf weten wat de oorzaak is?Meestal niet betrouwbaar. Je kunt patronen herkennen, zoals een erg onregelmatige cyclus, uitblijvende menstruatie of pijn bij seks. Maar veel oorzaken worden pas duidelijker door onderzoek en een gesprek met een arts.Betekent een afwijkend spermaonderzoek dat zwanger worden niet meer lukt?Niet automatisch. Spermakwaliteit kan wisselen en één uitslag is een meetmoment. Een arts kan beoordelen of herhaling of aanvullend onderzoek nodig is.
