Oorzaken verminderde vruchtbaarheid: dit kan meespelen

Verminderde vruchtbaarheid: wat bedoelen we daarmee?

“Verminderd” klinkt zwaar, maar in de praktijk betekent het vaak: de kans op zwangerschap is lager dan gemiddeld, of het kost meer tijd dan gehoopt. Dat kan heel frustrerend zijn, zeker als je net gestopt bent met anticonceptie en dacht: we zien wel even. En ineens ben je maanden verder, met een app vol data en een hoofd vol vragen.

Een belangrijke nuance: langer proberen is niet automatisch een teken dat er “iets mis” is. Er is veel normale variatie tussen stellen. Toch is het logisch dat je wilt begrijpen welke factoren de kans op bevruchting en innesteling kunnen verlagen, bij de vrouw, bij de man, of allebei een beetje.

‍

De belangrijkste categorieën

• Cyclus & eisprong: onregelmatige ovulatie, hormonale schommelingen
• Eileiders & baarmoeder: doorgankelijkheid, vorm/structuur, slijmvliesopbouw
• Zaadkwaliteit: aantal, beweeglijkheid, vorm, aanmaakproces
• Leeftijd: verandert kansen en timing, zonder dat het alles bepaalt
• Leefstijl: roken, alcohol, gewicht, stress, slaap, beweging
• Gezondheid & medicatie: schildklier, chronische aandoeningen, infecties, bepaalde medicijnen
• Omgeving: warmte, blootstelling aan stoffen, werkpatronen

Soms blijft een duidelijke verklaring uit, ook na onderzoek

Oorzaken bij vrouwen: cyclus, eisprong en hormonen

Een van de meest besproken redenen waarom zwanger worden langer kan duren, is dat de eisprong niet elke cyclus (of niet voorspelbaar) plaatsvindt. Dat hoeft niet altijd duidelijk merkbaar te zijn. Sommige vrouwen hebben een redelijk regelmatig menstruatiepatroon en toch blijkt de ovulatie wisselend, terwijl anderen juist heel duidelijke schommelingen zien.

Wat je in de praktijk kunt opmerken:

• cycli die sterk variëren (bijv. 24 dagen, dan 37, dan 28)
• heel lange cycli (40+ dagen) of maanden zonder menstruatie
• ovulatietesten die vaak negatief blijven of laat positief worden
• steeds spotting of doorbraakbloedingen (zeker als het terugkerend is)
  
  

Hormonale factoren kunnen hierbij meespelen. Denk aan situaties waarbij het lichaam de eisprong uitstelt, of waarbij de balans tussen hormonen rond de ovulatie anders verloopt dan gemiddeld. In gesprekken met artsen worden ook aandoeningen genoemd die de cyclus kunnen verstoren, zoals PCOS of schildklierproblemen. Belangrijk: klachten zijn niet één-op-één te koppelen aan zo’n label. Het kan pas richting krijgen met onderzoek en het totaalplaatje van jouw verhaal.

Een concreet voorbeeld dat veel vrouwen herkennen: je merkt dat je cyclus na stoppen met anticonceptie maandenlang “zoekende” is. Dat kan normaal zijn, maar als het lang aanhoudt of je er onrustig van wordt, is dat een goede reden om het te bespreken.

Oorzaken bij vrouwen: eileiders, baarmoeder en endometrium

Naast timing kan ook de “route” of de “plek” een rol spelen. Voor bevruchting moeten zaadcellen de eicel kunnen bereiken (vaak via de eileiders), en daarna moet een bevruchte eicel zich kunnen innestelen in de baarmoeder. Factoren rond eileiders, baarmoeder en baarmoederslijmvlies worden daarom regelmatig meegenomen in een vruchtbaarheidsonderzoek.

Voorbeelden die zorgverleners kunnen bekijken:

• Eileiders: zijn ze open en doorgankelijk?
• Verklevingen: soms na ontsteking of operatie, maar niet altijd met duidelijke klachten
• Baarmoederstructuur: bijvoorbeeld poliepen of vleesbomen, of een vormafwijking
• Endometrium (slijmvlies): opbouw en conditie rond innesteling

Belangrijke nuance: dit zijn geen “typische” oorzaken die je zelf kunt aanwijzen op basis van symptomen. Sommige vrouwen hebben veel pijnklachten en geen aantoonbare afwijkingen; anderen hebben nauwelijks klachten en toch wordt er iets gevonden. Daarom is het verstandig om lichamelijke signalen te zien als aanleiding voor een gesprek, niet als bewijs.

Een mogelijk herkenbare situatie: je menstruatie is al jaren pijnlijk en je denkt nu: had dit altijd al iets te betekenen? Pijn kan verschillende oorzaken hebben. Een arts kan helpen om te bepalen of onderzoek zinvol is en wat passend is bij jouw geschiedenis.

‍

Oorzaken bij mannen: zaadkwaliteit en spermaproductie

Het is een misverstand dat het “meestal aan de vrouw ligt”. Bij mannen kunnen verschillen in spermakwaliteit net zo goed meespelen, en dat geeft vaak geen klachten. Daarom is een sperma-analyse vaak een logische eerste stap: het is relatief eenvoudig en kan veel informatie geven.

Waar meestal naar gekeken wordt:

• Concentratie (aantal zaadcellen)
• Beweeglijkheid (komen ze vooruit waar ze moeten zijn?)
• Vorm (morfologie)
• soms ook volume en andere kenmerken

Spermakwaliteit kan schommelen en is deels afhankelijk van omstandigheden in de maanden ervoor. Koorts, intensieve stress, roken, veel alcohol, drugsgebruik of anabole middelen worden in consulten regelmatig besproken. Ook een varicocele (spatader rond de teelbal) kan soms gevonden worden en wordt dan meegenomen in het geheel.

Belangrijk: één afwijkende test is niet automatisch een eindconclusie. Het is een meetmoment. Soms volgt herhaling of aanvullend onderzoek om het beter te duiden.